Κεφαλομάντουκο

Δυτικά του προάστιου του Μαντουκιού και στη συνέχεια αυτού, επάνω σ’ ένα ύψωμα βρίσκεται η περιοχή του Κεφαλομάντουκου. Ο λόφος αυτός ήταν άλλοτε κατάφυτος από ελαιόδεντρα και γι’ αυτό ονομαζόταν Monte Olivetto (Λόφος των Ελαιών ή Όρος των Ελαιών). Οι ονομασίες αυτές αναφέρονται και σε διάφορα χαρτογραφικά τεκμήρια αιώνων που απεικονίζουν την περιοχή αυτή. Είναι μια ωραιότατη τοποθεσία με θαυμάσια θέα, απ’ όπου αντικρίζει κανείς τις βόρειες ακτές της Κέρκυρας, τα γραφικά και ιστορικά νησάκια Βίδο και Λαζαρέτο και τις απέναντι οροσειρές της Ηπείρου και Αλβανίας.

Μια εκκλησία της Υ. Θ. Ελεούσας του 16ου αιώνα που υπάρχει εκεί, συμπληρώνει τη γραφικότητα της περιοχής. Στο λόφο αυτό λόγω της ύπαρξης πλουσίων στρωμάτων πηλού, λειτουργούσαν μέχρι το 1955 π., μερικές βιοτεχνίες αγγειοπλαστικής που παρήγαγαν κεραμίδια, τούβλα και διάφορα παραδοσιακά αγγεία.

Από το ύψωμα αυτό υπήρχε μεγάλη ορατότητα προς το λιμάνι, την πόλη, το φρούριο Αβράμη και το Νέο Φρούριο, γι’ αυτό κατά τις πολιορκίες και επιθέσεις της πόλης από τους διάφορους κατακτητές, ο λόφος αυτός οχυρωνόταν με μεγάλα πυροβόλα, για να ελέγχονται οι γύρω χώροι. Στη θέση αυτή το 1716, κατά την πολιορκία της Κέρκυρας οι Τούρκοι έστησαν κανονιοστοιχία, με στόχο την πόλη, τα φρούρια και τα βενετικά πλοία που έπλεαν στη θαλάσσια περιοχή του Βίδου. Επίσης, το 1798 που κατείχαν την Κέρκυρα οι Δημοκρατικοί Γάλλοι, στο χώρο αυτό δόθηκαν σκληρές μάχες και χύθηκε πολύ αίμα κατά την τετράμηνη πολιορκία της Κέρκυρας από τους Ρωσοτούρκους (Νοέμβρης 1798 – Φλεβάρης 1799). Το Κεφαλομάντουκο λόγω της θέσης του που δεσπόζει στις γύρω περιοχές αποτελούσε ανέκαθεν μια σπουδαία στρατηγική θέση.

Το τοπωνύμιο Κεφαλομάντουκο είναι σύνθετο, από τη λέξη Μαντούκι, λέξη που προέρχεται από το οικογενειακό επώνυμο Μάνδουκας και τη λέξη κεφαλή που σημαίνει την κορυφή, την προεξοχή του εδάφους ή του Μαντουκιού. Η θέση της περιοχής αυτής που παρουσιάζει ανύψωση του εδάφους και βρίσκεται πάνω από το Μαντούκι, έδωσε την ονομασία Κεφαλομάντουκο. Η τοποθεσία αυτή στις αρχές του 18ου αιώνα αναφέρεται και Ράχη του Μπόζη, προφανώς από το επώνυμο ή παρωνύμιο κάποιας οικογένειας που διέμενε εκεί.

Τοπωνύμια. Γλωσσικές Μαρτυρίες στην Ιστορική Διαδρομή της Κέρκυρας.

Γιώργος Χ. Σουρτζίνος

Επιμέλεια κειμένου: Στεφανία Μαυρωνά

Κατζάμβρια

Το τοπωνύμιο Κατζάμβρια, το οποίο σήμερα ελάχιστα αναφέρεται τείνει κι αυτό να λησμονηθεί. Βρίσκεται στο Κεφαλομάντουκο προς την κορυφή του λόφου, αρχίζει από τ’ ανηφορικό σημείο της οδού Σπύρου Ραθ 21 και συνεχίζει μέχρι την 11η πάροδο της ομώνυμης οδού. Η ονομασία αυτή αναφέρεται επίσης και ως Κατσαμπρίγα αλλά και Καλαμπρία.

Χαρακτηριστικό είναι ότι ένα ψηλό σημείο του λόφου πίσω από τις εγκαταστάσεις Ποδοβά (Εθνικής Αντιστάσεως 42) το αποκαλούν οι μεγαλύτεροι ακόμη και σήμερα Τσούμπα Καλαμπρία. Τα παλαιότερα χρόνια πριν αναπτυχθεί τόσο πολύ η βλάστηση, ανέβαιναν στη θέση αυτή οι ψαράδες, διότι από εκεί διέκριναν στην απέναντι θαλάσσια περιοχή τις μετακινήσεις των ψαριών (κυρίως των παλαμιδιών) και αφού τα παρατηρούσαν σε ποιο ακριβώς σημείο βρίσκονταν, ειδοποιούσαν τους συναδέλφους τους που έπλεαν με τα ψαροκάικα πάρα δίπλα και τα περιέκλειαν στα δίχτυα τους.

Το τοπωνύμιο αυτό σε συμβόλαιο του 1892 της οικογενείας Κόντη αναφέρεται:

…περιοχή Κατζάμβρια ή Κατσάμπρια τού Κεφαλομάντουκου…

Η ετυμολογία του αναφερόμενου τοπωνυμίου παραμένει δυσεξήγητη.

Τοπωνύμια. Γλωσσικές Μαρτυρίες στην Ιστορική Διαδρομή της Κέρκυρας.

Γιώργος Χ. Σουρτζίνος

Επιμέλεια: Στεφανία Μαυρωνά

Καλαμινιάτικα

Στη νότια πλευρά του προαστίου Μαντουκιού και στο ψηλότερο σημείο βρίσκεται ένας μικρός συνοικισμός γνωστός με την ονομασία Καλαμινιάτικα. Στην περιοχή αυτή οδηγούμαστε από το στενό δρομάκι Χριστόδουλου Δεσύλλα Πάργα (μετά την Ξενοφώντος Στρατηγού 92) και αφού διανύσουμε μερικά μέτρα ανεβαίνουμε αρκετά σκαλοπάτια, όπου συναντάμε τ' αναφερόμενο τοπωνύμιο. Επίσης και η ανηφορική 11η πάροδος Ξενοφώντος Στρατηγού, η οποία σε ορισμένα σημεία μας προσφέρει την ωραία θέα του λιμανιού, μας κατευθύνει στον συγκεκριμένο συνοικισμό.

Η ονομασία αυτή επικράτησε από την άλλοτε φυτική κάλυψη της περιοχής με ένα είδος καλαμιών, τα οποία έδωσαν με τον καιρό στην κορυφή αυτού του λόφου το τοπωνύμιο Καλαμινιάτικα. Το αναφερόμενο αυτοφυές φυτό, αναπτυσσόμενο εκτεταμένα με το χρόνο έδωσε ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα στη θέση αυτή, από το οποίο οι περίοικοι καθιέρωσαν την ανωτέρω ονοματοθεσία.

Πρέπει επίσης να αναφέρουμε και μία λαϊκή ετυμολογία που μας πληροφόρησαν μερικοί κάτοικοι της περιοχής σχετικά με την ονομασία αυτή. Στο χώρο εκεί διέμεναν και οικογένειες που ασχολούνταν παλαιότερα με την κασσιτέρωση (γάνωμα) χάλκινων σκευών. Οι γανωματήδες αυτοί, οι γνωστοί και ως σταγκοπινιάτες, χρησιμοποιούσαν το καλάι (κασσίτερο) για την επικάλυψη των χαλκωμάτων και ίσως από την τούρκικη λέξη kalay να ονόμασαν το μέρος Καλαμινιάτικα, μία εκδοχή όχι τόσο αποδεκτή. Σήμερα διάφορες τοποθεσίες που είναι κατάφυτες από καλάμια αναφέρονται συνήθως με το τοπωνύμιο Καλαμίλας.

Τοπωνύμια. Γλωσσικές Μαρτυρίες στην Ιστορική Διαδρομή της Κέρκυρας.

Γιώργος Χ. Σουρτζίνος

Επιμέλεια: Στεφανία Μαυρωνά

Βόγγολη

Στο βιβλίο του κ. Σουρτζίνου Τοπωνύμια. Γλωσσικές Μαρτυρίες στην Ιστορική Διαδρομή της Κέρκυρας στο προάστιο του Μαντουκιού παρουσίαζονται τα εξής τοπωνύμια: Βόγγολη, Καλαμινιάτικα, Κατζάμβρια, Κεφαλομάντουκο, Λαλέ, Λόφος Κόντη, Λόφος Παρνή, Μαντούκι, Πεταλά.

Βόγγολη

Στην αρχή του προαστίου του Μαντουκιού συναντάμε τον συνοικισμό Βόγγολη, ο οποίος αρχίζει από τη διασταύρωση των οδών Ξενοφώντος Στρατηγού και Σπύρου Μουρίκη και συνεχίζει δεξιά κι αριστερά της κεντρικής οδού μέχρι την 11η πάροδο Ξενοφώντος Στρατηγού και Ιωάννου Γαρδικιώτη, όπου βρίσκεται και η εκκλησία της Παναγιοπούλας.

Η ονομασία του μέρους καθιερώθηκε από το παρωνύμιο Βόγγολη της οικογένειας Τεμπονέρα που διέμενε από τις αρχές του 19ου αι. στην περιοχή αυτή. Σε διαθήκη με ημερομηνία 12 Σεπτεμβρίου 1813 αναφέρεται ο Βιτόριος Τεμπονέρας του ποτέ Αντωνίου, κάτοικος Μαντουκιού κι είναι η πρώτη φορά που το επίθετο Τεμπονέρας συνοδεύεται από το παρωνύμιο Βόγγολης. Επίσης σ'άλλη διαθήκη με ημερομηνία 14 Μαρτίου 1914 αναφέρεται τ'όνομα του Σπυρίδωνος Τεμπονέρα Βόγγολη. Παρατηρούμε στη νεότερη διαθήκη ότι μετά από 100 χρόνια εξακολουθεί ακόμη στο επίθετο Τεμπονέρας να συνυπάρχει και το παρώνυμο της οικογένειας Βόγγολη. Από προφορικές μαρτυρίες των κατοίκων του ανωτέρω προαστίου πληροφορούμεθα ότι διέμενε στην περιοχή γωστός ιατρός, ονομαζόμενος Βόγγολης Τεμπονέρας Γ., αλλά και στην 8η πάροδο Ξενοφώντος Στρατηγού, κοντά στο σημείο που σήμερα προβάλλει μία αιωνόβια μανόλια κατοικούσε ομώνυμη οικογένεια εμπόρων. Βόρεια του χώρου αυτού σώζονται και τα εντυπωσιακά ερείπια του πέτρινου κτηρίου που χρησίμευε άλλοτε για αποθήκευση του κοκ (είδος λίθάνθρακα) [..]. Σήμερα, οι κάτοικοι του Μαντουκιού αναφέρουν συχνά το τοπωνύμιο Βόγγολη όταν θέλουν να προσδιορίσουν την περιοχή αυτή.

Επιμέλεια: Στεφανία Μαυρωνά

Το Λαογραφικό Μουσείο Σιναράδων "Νίκος Πακτίτης" συμμετέχει στον εορτασμό των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2025 με θέμα: «Αρχιτεκτονική Κληρονομιά – Γεφυρώνοντας το παρελθόν με το μέλλον».

Στο πλαίσιο αυτό, θα πραγματοποιηθεί περίπατος στο χωριό των Σιναράδων,

το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2025

και ώρα 12:00 μ.μ.,

με σκοπό να θαυμάσουμε την αρχιτεκτονική σημαντικών κτιρίων του χωριού και να γνωρίσουμε την ιστορία τους.

Σημείο έναρξης του περιπάτου: Εκκλησία Αγίου Νικολάου Σιναράδων

 

Παρασκευή συκομαΐδας - φωτογραφικό υλικό

Φωτογραφικό υλικό από την εκδήλωση, στις 20 Σεπτεμβρίου 2025 στον αύλιο χώρο του μουσείου μας, με θέμα την παρασκευή της παραδοσιακής κερκυραϊκής συκομαΐδας. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Δημήτρη Κοντό, Dimitris Kontos για την συμμετοχή του και όσα χρήσιμα μας είπε.

Δημήτρης Κοντός Dimitris Kontos, Αγγελική Γραμμένου, Στεφανία Μαυρωνά

    

Στεφανία Μαυρωνά επιστημονική διευθύντρια Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας
και Αγγελική Γραμμένου αντιπρόεδρος Ιστορικής Λαογραφικής Εταιρείας  
παρασκευάζουν συκομαΐδες

Έτοιμες οι συκομαΐδες

Φωτογραφία: Φώντας Αλαμάνος